Het jaar MMXXV is ten einde. Reden voor ons bestuur om het concept-jaarverslag te delen met onze donateurs en volgers. In het verslag leest u wat het bestuur van de Stichting Historische Projecten in 2025 heeft gedaan en hoe we de tering naar de nering hebben gezet….
In onze eerstvolgende bestuursvergadering (20 februari 2026) wordt het jaarverslag vastgesteld.
Op de 16e van de wintermaand (december) 1810 verschenen de burgemeesters J. Santman Dzn. en R. Santman voor de stadssecretaris Antoni van Riemsdijk. Nadat Herm Veenebrugge had gemeld dat er bij hem thuis, op de Roeterskamp, een onbekende man was overleden, werd vastgesteld dat het ging om een lange man met zwart haar en bakkebaarden, bruine ogen en een spitse neus. Hij droeg een bruine wollen jas, een groenachtige Manchesterbroek en witte kousen.
Het lichaam van deze vreemdeling is vervolgens onderzocht door de chirurgijn F.C.W. Rathsmann, in aanwezigheid van de burgemeesters. Daarbij werden geen verwondingen of andere sporen van een gewelddadige dood gevonden. Het lichaam werd daarna aan de diakenen overgedragen voor kisten en begrafenis. Bij dit onderzoek bleek enkel dat het linnengoed van de overledene gemerkt was met de initialen H.J. en dat het geld dat hij bij zich had uitsluitend uit stuivers bestond.
De letterlijke transcriptie van deze registratie in het archief van het stadsgericht Hardenberg (toegang 0057.1) luidt:
Door Herm Veenebrugge aangegeven zijnde dat zo op het moment ten zijnen huize op den Roeterskamp was overleden zekeren vreemdeling, zijnde lang van postuur en hebbende zwarte hairen en bakbaarden, bruine oogen en spitse neus en zijnde gekleed met een bruine lakensche jas, Manchestersche groenächtige broek en witte kousen: – zo is het lijk deszelfden vreemdelings ten overstaan van praesidenten door den chijrurgijn F.C.W. Rathsmann geschoud en geene wondinge of andere geweldaadige doodsoorzaak aan hetzelve bevonden zijnde, hetzelve aan diaconen ten kisting en beäardiging overgegeeven. Zijnde bij opgemelde schouwe alleen gebleeken dat des overledenens linnen gemerkt was H.J. en dat ’t bij zig hebbende gelden in stuivers bestonden. In fidem, Ant. van Riemsdijk, secretaris.
In de archieven van verzekeringsmaatschappij Nationale-Nederlanden zijn ongeveer vijftig verzekeringsillustraties bewaard gebleven van de bekende Nederlandse kunstenaar Piet van der Hem. Hij werkte destijds voor De Nederlanden van 1845. Tussen 1924 en 1935 ontwierp Van der Hem verschillende reclame-uitingen en vanaf 1924 verscheen er maandelijks een prent van zijn hand in het personeelsblad van de maatschappij.
Piet van der Hem werd in 1885 geboren in Wirdum. Op twaalfjarige leeftijd werd hij wees en opgenomen in het gezin van zijn oom in Leeuwarden. Aangemoedigd door zijn tekenleraar aan de Rijks-HBS ging hij studeren aan de Rijksschool voor Kunstnijverheid in Amsterdam. Daarna volgde hij lessen aan de Rijksacademie voor Beeldende Kunsten. In 1907 vertrok hij met een koninklijke subsidie voor een jaar naar Parijs. Na zijn terugkeer in Nederland sloot hij zich aan bij de avant-garde van de Nederlandse schilderkunst, met kunstenaars als Jan Sluyters en Piet Mondriaan.
In zijn illustraties speelde Van der Hem bewust in op de gevoelens van de mens, zodat onheil of voorspoed bijna letterlijk te ervaren was. Brand, een traan, een tevreden boer of een vertegenwoordiger met zijn collectie: elke afbeelding was bedoeld om bij de toeschouwer precies de juiste snaar te raken en hem of haar te overtuigen van het belang van een verzekering.
 |  |
Van der Hem in Radewijk
Piet van der Hem was fervent jager en een gewaardeerd lid van de jachtcombinatie die tussen 1927 en 1933 een onderkomen had in de houten chaletwoning De Participant, nabij de boerderij van de familie Woertel aan de Radewijkerweg 23. Dat jachthuis was gebouwd in opdracht van de jachtcombinatie en diende als woning voor de jachtopziener, de heer C. Lozekoot, en zijn gezin. Alle jagers waren aandeelhouder in de combinatie en noemden het huis daarom De Participant.
Wanneer er werd gejaagd in de omgeving van Radewijk en in het aangrenzende Duitsland, kwamen de jagers hier regelmatig bijeen. In ruil voor het jachtrecht in het Duitse gebied investeerde de jachtcombinatie in de aanleg van het elektriciteitsnet aldaar. De jachtkamer was vaak het decor van sterke verhalen, waarbij ook royaal werd geschonken…
Op rustige momenten was Van der Hem in en om het jachthuis aan het tekenen en schilderen. Hij liet zelfs een heus schetsboek na, met allerhande tekeningen, maar helaas is het origineel verloren gegaan… Naast schilderijen en aquarellen maakte Van der Hem veel politieke (spot)prenten voor onder andere De Nieuwe Amsterdammer en De Haagsche Post. Ook vervaardigde hij veel portretten, boekbanden en illustraties en tekeningen voor reclamewerk.
In 1933 verviel het recht om in Duitsland te jagen. Tegelijkertijd liet de economische crisis zich voelen, waardoor het geheel te kostbaar werd voor de betrokken heren. Voor de jachtopziener werd een regeling getroffen en het jachthuis werd afgebroken om in Heerenveen opnieuw te worden opgebouwd als woonhuis. De karakteristieke veranda verdween, maar het huis is nog altijd bewaard gebleven aan de Van Maasdijkstraat 73. Als herinnering aan het jachthuis bleef in Radewijk alleen de wijnkelder zichtbaar, enkele decimeters boven het maaiveld.
Piet van der Hem terug in Radewijk
Vele decennia later zat de familie Woertel uit Radewijk geboeid te kijken naar een aflevering van het tv-programma Tussen Kunst en Kitsch, toen plots twee kunstwerken werden besproken die gemaakt waren door Piet van der Hem. De expert, de presentator en de eigenaren van de werken hadden geen idee dat een van deze werken het jachthuis De Participant in Radewijk afbeeldde! Van der Hem had het houten jachthuis vereeuwigd in het schilderij Zonnige ouderdom, dat hij in opdracht van De Nederlanden van 1845 maakte. Op het schilderij zit een oude man in een stoel in het weiland de krant te lezen. Rondom hem scharrelen kippen en op een tafeltje staat een kopje koffie. Het werk straalt rust en tevredenheid uit…
En zo gebeurde het dat De Participant, getekend door Van der Hem, weer terugkeerde naar de huiskamer in Radewijk…
Bron: “Diana in de wolken boven Radewijk”, geschreven door wijlen K. Oosterkamp, gepubliceerd in Rondom den Herdenbergh 27/3.
Met dank aan: Fam. J. Woertel, Radewijk.
