De sluis- en brugwachterswoning bij de keersluis in de Lutterkerkdijk was vroeger veelal bekend onder de naam van woning no. 14 der Dedemsvaart en was gelegen aan de zuidzijde van het kanaal. Het was een stenen gebouw met rieten dak met een lengte van 13.50 meter en een breedte aan de voorgevel van 4.50 meter en aan de achtergevel van 7 meter. Het gebouw bevatte een woonvertrek, met inbegrip van bedsteden, kasten en portaal, en een achterhuis of deel waarin koestal en privaat en een klein keldertje. De woning is in 1853 gebouwd op een perceel grond in de zgn. Vaste Oosterslagen in het Collendoornerveen. De woning werd betrokken door de opzichter.
Uit het proces-verbaal van openbare verpachting van eigendommen van de Provincie Overijssel van 16 december 1853 blijkt dat Harm Dommerholt, wonende te Stad Hardenberg, als eerste de brugwachterswoning mocht pachten voor tachtig gulden per jaar. De woning lag bij de ophaalbrug over het keerschut in de Lutterkerkdijk, aan het hoofd van de Dedemsvaart, met het gebruik van een gedeelte van de zuidwal van het kanaal, gelegen ten oosten van het keerschut tussen de woning van Kollen en de Vijfëlsbrug in dien zuidwal, met een oppervlakte van ongeveer een bunder grond. De pachter stelde Egbert Jan Dommerholt en Hendrik Graauwert, beiden wonende te Gorssel in Gelderland, aan als borgen (HCO, toegang 25, inv.nr. 8951).
De Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant van 18 december 1857 bevat deze advertentie:
De Gedeputeerde Staten van Overijssel doen te weten dat op vrijdag den 15 januarij 1858, in een der localen van het provinciaal bestuur te Zwolle, bij inzate en opbod, de openbare verpachting voor den tijd van zes jaren, ingaande 1 mei 1858, zal plaats hebben van de volgende provinciale eigendommen, gelegen aan de Dedemsvaart en derzelver zijtakken: Een woning en grond, bij de ophaalbrug no. 9 in den Lutterkerkdijk, gemeente Ambt Hardenberg, benevens het genot van bruggeld en het gebruik van een gedeelte van den vaartswal, thans in huur bij Dommerholt.
Dommerholt huurde de woning tot 1 mei 1858, met het genot van bruggeld en het gebruik van een gedeelte van de vaartswal. Peter Dekker volgde hem op vanaf 1 mei 1858 tot in ieder geval 1 mei 1864. Hij was in 1846 te Nieuwleusen gehuwd met Johanna van Lingen.
In 1864 ging het om de verpachting van een woning en grond bij de ophaalbrug no. 9, sectie A-1554. De hoogste bieder was Hermannus Tebberman te Gramsbergen, voor 42 gulden per jaar. Hij was in 1855 te Gramsbergen gehuwd met Antje Krikke. Bij de verpachtingen van 1876 en 1882 was Tebberman ook de hoogste bieder.
Opvolgende pachters van de sluiswachterswoning:
1854-1858 Harm Dommerholt
1858-1864 Peter Dekker
1864-1888 Hermannes Tebberman (geb. 1810)
1894-1900 Hendrikus Klement (geb. 1838)
1900-1912 Jan Willem van Lingen (geb. 1870)
1912-1919 Egbert van Faassen (geb. 1886)
1926-......... Gerrit Smit
De laatste pachters/bewoners van de sluiswachterswoning waren opzichter bij de wegenbouw (kantonnier) Gerrit Smit (rooie Gait, een vurig en oprecht socialist) en echtgenote Geesje Veltink. Zij woonden aan ’t Haantje vanaf 27 mei 1926. Daarvoor hadden ze in de gemeente Coevorden gewoond. Ze hadden maar liefst vijftien kinderen, van wie er enkele op jonge leeftijd stierven.
Gees kocht meestal de kruidenierswaren bij de coöperatie aan de overkant. Eens kocht ze een keer kaas ‘op de pof”. Heel gewoon, want dat werd dan genoteerd in ’t grote boek. ’t Winkelmeisje schreef op: Gees Smit, één kees.
Het Salland’s Volksblad van 15 december 1961 schreef:
De brug aan ’t Haantje die gedurende jaren een obstakel is geweest voor het verkeer, gaat binnenkort verdwijnen. Deze brug was dusdanig gebouwd dat ze bij dreiging van hoog water door middel van een sluisdeur gesloten kon worden. De laatste dertig jaar is deze deur niet meer gebruikt en later verwijderd.
Kadastrale geschiedenis
Legger 1104/21: Sectie A-1072. Vaartswal. Eigendom van de Provincie Overijssel. In 1853 stichting sluiswachterswoning. Over op:
Legger 1104/31: Sectie A-1554. Sluiswachterswoning. In 1863 hermeting. Over op:
Legger 2206/9: Nieuwe sectie B-4289. Huis en erf. Eigendom van de Provincie Overijssel. Huisnr. P-154.
In januari 1864 werd de verpachting opnieuw aanbesteed per 1 mei. In de advertentie stond dat Pieter Dekker op dat moment de woning bij ophaalbrug no. 9 huurde.
In 1923 ontg. st. Over op:
Legger 2206/233: Sectie B-4289. Huis, schuren en erf. In 1927 inwendig vertimmerd. Over op:
Legger 2206/247: In 1940 vernieuwing van artikel. Over op:
Legger 11048/7: Sectie B-4289. Huis, schuren en erf. Eigendom van de Provincie Overijssel. Huisnr. P-154. In 1947 opgenomen in de ruilverkaveling.
