Alle berichten van Stichting Historische Projecten

Toen, op 13 juni 2015: laatste dag ‘De Kastanjehof’.

Aanstaande zaterdag 13 juni 2015 tussen 11.30 uur en 14.30 uur is iedereen welkom om rond te kijken in het gebouw van de voormalige ‘School met den Bijbel’ ‘De Kastanjehof’. De basisschool in het centrum van Hardenberg sluit, zoals u wellicht weet, de deuren.

In het eind 2008 door ons uitgegeven boek ‘Monumenten in de gemeente Hardenberg’ kunt u op pagina’s 306 en 307 de geschiedenis van dit pand teruglezen.

Voor hen die het boek niet bezitten (geheel uitverkocht), volgt hier een beknopte samenvatting:
De volledige gelijkstelling tussen het openbaar en het bijzonder onderwijs in 1920 bracht met zich mee dat de christelijke schoolbesturen uit de financiële zorgen konden komen. Zo ook in Hardenberg. Het bestaande schoolgebouw voor christelijk onderwijs aan de Kerkstraat (nu Lage Doelen), daterend uit 1870, was veel te klein geworden. Daarom besloot het bestuur van de Vereeniging voor Christelijk Nationaal Schoolonderwijs een nieuw pand te laten bouwen, naast het oude.

De nieuwe ‘school met den bijbel’ werd een sieraad voor de gemeente Stad Hardenberg. Het schoolbestuur was voor het ontwerp in zee gegaan met architect Evert Jan Rothuizen van het bureau Buvani in Arnhem. Deze begeleidde ook de gehele bouw. Aannemersbedrijf Schipper uit Almelo won de aanbesteding. De uiteindelijke bouwkosten, inclusief inrichting, bedroegen circa 84.000 gulden. Op 7 november 1930 was de eerste scheen gelegd en de bouw duurde bijna een jaar. De officiële opening volgde op 2 september 1931.

Dat betekent dat er zaterdag, na bijna 84 jaar, een einde komt aan de functie van dit voor de binnenstad van Hardenberg zo beeldbepalende pand. Laten we oprecht hopen dat het De Kastanjehof niet net zo vergaat als het schoenmakershuisje van Ep Breukelman aan de Hessenweg…

School met den Bijbel

De eerste foto is in de jaren 30 gemaakt, kort na de ingebruikname, door wijlen fotograaf Pieter van Grieken. We zien de achterzijde van het gebouw.

School met den Bijbel

De tweede foto toont een zevende klas anno 1950/1951. Links meester Roosjen. Rechts meester Van der Meer. Achter in het midden: Bela van Laar (in geblokte jurk). Herkent u verder nog iemand? We horen het graag.

School met den Bijbel

De derde foto is in de jaren ’60 gemaakt. Het toont de bebouwing van de Wilhelminastraat, met op de achtergrond De Kastanjehof aan de Lage Doelen, met het imposante rode pannendak.


Zoekplaatje: melk monsteren.

melkmonsteren

Deze kleurendia uit de collectie van wijlen ds. Ernest John Loor toont het zogenaamde ‘melk monsteren’. Helaas is ons niet meer bekend wie de controleur is die de melkemmer aan de weegschaal heeft gehangen. Hij gebruikt daarvoor een veer-unster.

Weet u wel wie deze onbekende man is? Laat het ons s.v.p. weten via ons mailadres: historischeprojecten@gmail.com

Meer prachtige kleurendia’s uit de collecties van Loor en Willering vindt u in de publicaties ‘Toen geluk nog heel gewoon was’, deel 1 en 2, uitgegeven door de Stichting Historische Projecten.


Toen, op 05 juni 1936: wonderdokter Fick veroordeeld.

Op 5 juni 1936 velde de kantonrechter te Almelo het vonnis over de zogenaamde wonderdokter Carl Fick die regelmatig in het grensgebied van Hardenberg opereerde.

Dankzij de publicatie van historische kranten op het wereldwijde web is het mogelijk geworden om dit bijzondere verhaal te schrijven. Diverse – soms zelfs achttiende-eeuwse – bladen als de Leeuwarder Courant, de Heldersche Courant, de Gorinchemse Courant of de Zierikzeesche Nieuwsbode zijn gescand en dankzij OCR-technieken volledig doorzoekbaar op internet
geplaatst. Een algemene zoekopdracht op één van die vele websites leverde een onverwacht maar intrigerend resultaat op. Het ging om enkele krantenartikelen over de praktijk van een kwakzalver die in het midden van de jaren dertig van de vorige eeuw in onze regio actief was. Kwakzalverij is strikt genomen het onbevoegd uitoefenen van de geneeskunde. Vaak wordt het gezien als boerenbedrog en oplichterij. Kwakzalverij bestaat al erg lang.

Het volledig artikel over kwakzalver Fick die werkte vanuit de grensboerderij te Venebrugge is te lezen op onze website: http://www.historischeprojecten.nl/publicaties/Carl Fick.pdf


Toen, op 02 juni 1749: een heel oud testament.


Fragment van een zeer oude hanenbalk in een schuur van het erve Zwijze (de huidige Zwieseborg aan de Hardenbergerweg 23 in Loozen). In het hout werden in 1797 de letters HSGP aangebracht. Dat waren de initialen van Hermen Swijze (Zwijze) en Geesjen Prenger. Zij waren dertig jaar eerder, in 1767, gehuwd. Hermen Gerritszoon Swijse moest oom zeggen tegen de testator Lambert. Hij zal een deel van zijn kapitaal bezit dus ook, via zijn vader, van zijn ‘suikeroompje’ Lambert hebben gekregen.

Het vrijwillig rechterlijk archief van het Schoutambt Hardenberg bevat o.a. dit testament, gedateerd 2 juni 1749. Het werd geschreven door Schout Arnoldus Voltelen, terwijl hij resideerde op de boerderij van de familie Zwijze in Loozen. Normaliter werden de akten voornamelijk verleden in het schoutenhuis Welgelegen in Heemse, maar in uitzonderlijke gevallen ging de schout ‘de boer op’. We laten de akte in volledige transcriptie volgen om een goed tijdsbeeld te geven:

“Ick Arnold Voltelen, wegens hoger overigheid in der tijd scholtus van den Hardenberg, Heemse en Gramsbergen, doe cond en certificere dat voor mij en keurnoten als waren Hermen Prenger en Hendrik Geugien, gecompareert is Lambert de Swijse, gaande en staande en eenigsints siekelijk na den lichame, maar sijn verstand en oordeel sovele men uitterlijk konde vermerken, vollenkomen hebbende.

En verklaarde hij comparant uit consideratie van de sekerheid des doots en de onsekere uire van dien, geresolveert te sijn om bij desen te willen maken en oprigten sijn testament en uitterste wille over de goederen so bij derselver overlijden sal komen natelaten, komende dan tot sijne dispositie.

Verklaarde hij testator te legateren aan den armen van den Hardenberg, de somma van dartig carolyguldens, binnen ses weken na sijn overlijden te betalen. Wijders legateerde aan sijn neef Gerrit Swijse de somma van hondert carolyguldens, an sijn neef Jan Swijse de somma van hondert carolyguldens, an sijn neef Jannes Swijse de somma van hondert carolyguldens, an sijn neef Albert Swijse de somma van hondert carolyguldens, an sijn neef Hendrik Swijse de somma van hondert carolyguldens, an sijn nigte Gese Swijse, getrout aan Geert Wolters Kok, de somma van hondert carolyguldens. Verders legatere nog an neef Jan van Ringe de somma van hondert carolyguldens en bij overlijden van deselve sonder kinders dan op sijn broer Gerrit van Ringe. Legateerde an sijn nigte Janna van Ringe hondert carolyguldens, an sijn nigte Anna Maria van Ringe hondert carolyguldens en an sijn neef Gerrit van Ringe hondert carolyguldens, alles bij vooroverlijden van de ouders dan derselver kind of kinders in der selver plaatse, kunnende sijn hierna benoemde erfgename bij betalinge der legaten an de vier kinders van sijn swager Hendrik van Ringe hier bovengenoemt in kortinge of mede in betalinge brengen een capitaal van 300 guldens, so hij testator tot laste van gemelte Hendrik van Ringe heeft staande.

Verders verklaarde hij testator voornoemt te nomineren en te institueren tot sijn universele erfgename in alle sijn natelaten overige goederen, gene uitgesondert, sijn broeder Hermen Swijse en bij vooroverlijden van deselve, dan desselfs soon Gerrit Swijse in sijn plaatse, gelijk ook na dode van testators genomineerde erfgename sijn nalatenschap dan sal gaan en wesen vervallen op desselfs soon Gerrit de Swijse en bij desselfs overlijden op derselver kinders.

Al het voorschrevene de testator duidelijk hebbende voorgelesen en afgevraagt of dit niet sodanig was sijn eenige vrije uitterste wille so heeft hij daarop geantwoort van JA, willende en begerende deselve in alle sijn delen na sijn overlijden effect moge sorteren, hetsij als testament, codicil, gifte ter sake des doots ofte onder de levende, hoe dat sulks best sal kunnen en mogen bestaan, ofschoon alle solemniteiten in regte nodig daarin niet mogten sijn geobserveert.

In waarheids oirconde en sonder arg ofte list hebbe ik scholtus
voornoemt, dese nevens de testator getekent, en is mede van mij scholtus gesegelt, en omdat de testator geen segel is hebbende, so heeft hij mij versogt dese mede voor hem met mijn klein zegel te besegelen. Actum Losen, den 2 junij 1749.”


Het aloude erve Zwijze in Loozen, gefotografeerd in 2007.

Toen, op 01 juni 1928: de eerste ziekenauto.

Het Sallands Volksblad meldde op 1 juni 1928:
“De firma Oostenbrink en Lägers zit niet stil en is vooruitstrevend waar het geldt het aanpassen aan de diverse behoeften van het publiek. Zij kocht aan een groote familieauto, voorts een kleinere 5-persoons wagen een een groote ziekenauto. Hoewel we voor onze lezers hopen dat zij van de laatstgenoemde nooit gebruik behoeven te maken, toch willen we er op wijzen dat ze aan een groote behoefte voldoet. Deze auto is speciaal ingericht voor zieken die liggend vervoerd moeten worden, waartoe een brandcard [brancard] in den auto geplaatst is. Deze brandcard is uitneembaar, loopt op rollen en is voorzien van de noodige veeren, zoodat een zieke zonder veel moeite vervoerd kan worden. Deze auto is door de medici goedgekeurd.

Enkele maanden later, op 28 september 1928, adverteert de firma Oostenbrink & Lägers, met vestigingen in Heemse en Lutten: “Auto-verhuurinrichting en speciaal ziekenvervoer (met en zonder chauffeur)”.

Het kleurrijk logo van Oostenbrink & Lägers sierde al hun briefpapier en facturen. De foto toont een gedeelte van de Hessenweg in Heemse. Iets links van het midden was de garage gevestigd. Voor het pand staan twee automobielen, een kleine en een grote. Mogelijk is de grote de eerder genoemde eerste ambulance geweest…

Mocht iemand beschikken over een vooroorlogse foto van een ambulance in Hardenberg, dan houden we ons wederom aanbevolen!