Op 23 november 1942, ’s avonds tegen 11 uur, werden in de woning van pluimveehouder Pieter Snoeijer en echtgenote Stofferdina van der Laan te Slagharen R-296 twee ondergedoken joden gearresteerd door wachtmeester der marechaussee Johan Volkerink en gemeenteveldwachter Theodorus Hendrikus Schuurman. Zij hadden de woning van Snoeijer doorzocht op last van rijksrechercheur Hoekstra te Arnhem, toen ze op zoek waren naar ‘een persoon’.
Die gearresteerde joden waren Leonard Rosendaal en echtgenote Julia Frankenhuis uit Goor. Zij waren overgebracht naar Hardenberg en gevangen gezet in de marechausseekazerne aan de Gramsbergerweg. Julia was in het bezit van een vervalst persoonsbewijs. Uit het bewaard gebleven proces-verbaal van de marechausseebrigade Hardenberg blijkt verder dat Leonard en Julia waren ondergedoken met behulp van onderwijzer Huisman uit Mariënberg. Huisman was ook al door de rijksrecherche gearresteerd. Het echtpaar Rosendaal en Pieter Snoeijer waren twee dagen na de arrestatie overgebracht naar de Sichterheitspolizei in Arhem.
Op 11 december 1942 werd Julia vergast in Auschwitz, oud 25 jaar. Leonard overleed op 16 maart 1943 in het kamp Bobrek in Opper-Silezië, oud 24 jaar.
Begin 2007 gelukte het deze bijzondere foto te kopen op een Duitse internetsite. Het betreft een afbeelding, gemaakt door een Duitse soldaat, van de Vechtbrug bij Hardenberg. De militair heeft de foto gemaakt vanaf de kant van Heemse. Duidelijk is te zien dat het winkelpand van manufacturier Wamelink grote schade heeft geleden als gevolg van het opblazen van de brug. In de Voorstraat is het een drukte van jewelste. De brug is op 10 mei 1940 rond 5 uur ’s ochtends in de lucht gesprongen. Kort daarna werd met man en macht gewerkt om een noodbrug aan te leggen van planken en bomen (deze was enkele uren later klaar). In de Voorstraat staan voertuigen (automobielen en paard met wagen) te wachten om de Vecht te kunnen passeren.
Naar aanleiding van deze foto werden we door de familie Woertel uit Radewijk geattendeerd op het boek Storm uit het Noorden (C.B. Comelissen; 1985), waarin ook foto’s van de Vechtbrug bij Hardenberg ten tijde van de Duitse invasie zijn afgebeeld, echter niet exact dezelfde. In het boek wordt gemeld dat de foto’s zijn gemaakt door de Duitse luitenant Hanns-Ritter Klippert. Genoemde Klippert was altijd ‘bewapend’ met zijn onafscheidelijke fototoestel dat hij sinds ‘Polen’ voortdurend meevoerde en waarmee hij vele beelden onuitwisbaar heeft vastgelegd… zo ook deze bijzondere foto.
Onderstaande documenten zijn bewaard gebleven in het archief van de marechausseebrigade Hardenberg. De documenten betreffen het sneuvelen van opperwachtmeester Albert Groenewoud.
Albert Groenewoud was geboren in Almelo op 8 december 1910. Hij woonde aan de Kruisstraat in Gramsbergen en werd tijdens zijn werk beschoten in Ane, op de vooravond van de bevrijding, op 5 april 1945. Hij zou daags erna bezwijken aan zijn verwondingen in het ziekenhuis in Hardenberg.
Foto van Albert Groenewoud in dienst van de Marechaussee.
Op deze dag in 1943 werden op het oude kerkhof Nijenstede in Hardenberg zeven Britse piloten ter aarde besteld. Zij waren de dag ervoor omgekomen tijdens de crash van hun Lancaster op het land van de fam. Biewenga in Kloosterhaar. De namen van de slachtoffers waren geschilderd op een eenvoudig wit kruis dat op elk graf werd aangebracht. Het waren mannen van de Royal Australian Airforce en de Britse Royal Air Force.
De bemanningsleden waren: * Robert Lincoln Potter, flight sergeant, Royal Australian Air Force, zoon van Robert Samuel en Mary Potter, uit Perth, West Australië * George Edward Lewis, sergeant, flight engineer, Royal Air Force, zoon van Charles William en Lily Ethel Lewis, uit Potters Bar, Middlesex * Stephen Falcon Scott McCullagh, flying officer, Royal Australian Air Force, zoon van John Stephen en Kate Lextilia McCullagh uit Neutral Bay, New South Wales, Australië (geboren te Seattle, U.S.A.) * Ronald Cordingley, sergeant, bomb aimer, Royal Air Force, reserve vrijwilliger, zoon van Thomas en Daisy Cordingley echtgenoot van Phoebe Cordingley, uit Salford, Lancashire * Kenneth Hugh Grenfell, flight lieutenant, Royal Australian Air Force, zoon van Richard Everett Grenfell, uit Sydney, New South Wales, Australië, echtgenoot van Mabel Isabella Grenfell, uit Durham, Engeland * Sidney George Webb, sergeant, air gunner, Royal Air Force reserve vrijwilliger, zoon van Arthur William en Nellie Marion Webb, uit Blackmore Park, Worcestershire * Philipp ‘Pip’ Wesley Dunn, flight sergeant, Royal Australian Air Force, zoon van Charles Wesley Dunn en Iris Minnie Dunn, Watson’s Bay (Sidney), New South Wales, Australië.
Hun graven worden sindsdien door vriendenhanden onderhouden. Elk jaar herdenken wij de doden met piëteit. Zij die vochten en hun leven gaven voor onze vrijheid.
Op de oude begraafplaats te Hardenberg Daar liggen ze begraven Piloten uit ’t verre Engeland Die hun leven voor Holland gaven Zij vlogen over naar ’t Duitse land Der Feind schoot hen naar beneden Nu zullen ze nooit weer hun Vaderland Hun geboorteplaats betreden Nooit zal een moeder haar jongen weer zien Een vader de trots van zijn leven Een meisje de hoop van haar toekomst misschien Hij moest boven Holland sneven Zij sprongen het toestel in op ’t bevel En hebben hun bommen geborgen Een vuurgevecht volgde. Zij vielen neer Bevrijd van hun vele zorgen Het leven raast door de straat voorbij Een vliegtuig zeilt hoog in de lucht Een vogel zingt ergens een voorjaarslied In de dennen een stormgerucht.
(helaas ontbreekt een portretfoto van Robert Lincoln Potter)
Het marechaussee-archief bevat onderstaand getypt document van de Hardenberger groepscommandant Pieter Blok, gericht aan de afdelingscommandant. Hij meldt dat in de namiddag van 10 februari 1945 het evacuatiekamp De Molengoot te Heemse door vliegtuigen is beschoten. Als gevolg daarvan waren vijf personen licht gewond geraakt. Een half uur later waren goederenwagons bij het station en een tweetal schepen in het Overijssels kanaal beschoten, als gevolg waarvan één persoon werd gedood en drie personen gewond raakten. Tenslotte viel die dag ook nog een bom achter een van de woningen aan de Gramsbergerweg, als gevolg waarvan vooral glasschade ontstond, ook aan de marechausseekazerne.
Het dodelijk slachtoffer betrof de 15-jarige HBS’er Albert Hendrik (Appie) Ravenshorst, zoon van de hoofdonderwijzer aan de school te Baalder, Marten Ravenshorst en Everdina Hermina Teutelink. Appie stond op het verkeerde moment op de verkeerde plek te kijken naar de Engelse jagers. Hij werd door een afgedwaalde kogel getroffen. Het was een enorme slag voor zijn ouders en zus Engelina Aleida. Zijn vrienden uit Baalder, jongens van zijn leeftijd, bewezen hem de laatste eer door hem naar zijn graf op de begraafplaats aan de Bruchterweg te dragen (bron: Boalder vertelt zien geschiedenis).
de persoonskaart van Albert Hendrik Ravenshorst (geb. 20 oktober 1929 Hellendoorn – ovl. 10 februari 1945 Baalder)
