Categorie Wereldoorlog II

Toen, op 23 december…: aanval op de Tuva

Op 23 december 1940, in het eerste jaar van de Tweede Wereldoorlog, overleed de 30-jarige Albertus Cornelis (Bert) van Oortmerssen te Oban bij Argyll and Bute te Schotland. Bert was op 23 mei 1910 geboren in Radewijk, als zoon van hoofdonderwijzer Harm Jan van Oortmerssen en Hinkje Schreur.

Marconist Bert van Oortmerssen kwam om het leven toen het koopvaardijschip M.S. Tuva, voor anker liggend in Ardmucknish Bay bij Oban, door Duitse bommenwerpers werd aangevallen. Zeven bemanningsleden kwamen daarbij om het leven. Zes slachtoffers, onder wie Van Oortmerssen, werden begraven op de Oban Pennyfuir Cemetery bij Oban, maar later overgebracht naar het Britse ereveld Mill Hill bij Londen.

Het originele bijschrift van de foto luidt: ‘Graf te Oban (Schotland) van 6 opvarenden M.S. Tuva (tijdens de oorlog).’ Dit gedenkbord bevat ongeveer de volgende tekst: ‘Here lie the remains of officers & men who were killed while doing their duty for their Queen and country. Chief Engineer C.J. Riemans, Rotterdam, Second Engineer D.J. de Leeuw, The Hague, Fourth Engineer I. Andriessen, Flushing, … Officer A.C. van Oortmerssen, Hardenberg, Greaser A. Braak, Rotterdam, Cook C.P. van der Linde, Rotterdam. Missing Messroom Boy M. Bril, Rotterdam’.
Ardmucknish Bay, Oban, Schotland

Toen, op 22 december… Duitse vliegtuigen neergestort

Groepscommandant Pieter Blok van de Hardenbergse marechausseebrigade liet op 22 december 1943 onderstaand briefje typen, gericht aan de afdelingscommandant. Hij liet weten dat er diezelfde dag rond 15.00 uur twee Duitse jachtvliegtuigen waren neergestort. Het ene kwam terecht in de buurtschap Heemse en het andere in de buurtschap Brucht. Beide toestellen waren totaal vernield en de piloten verongelukt. De gecrashte toestellen werden bewaakt door leden van de luchtbeschermingsdienst te Hardenberg. De lijken van de piloten zijn twee dagen later door de Duitse Wehrmacht geborgen en naar Enschede vervoerd. Ook de vernielde toestellen werden door de Wehrmacht opgeruimd.

De omgekomen Duitse piloten waren de 23-jarige Günter Broda (Heemse) en de 31-jarige Karl Trapp (Brucht). Beiden werden aanvankelijk begraven in Enschede, maar later overgebracht naar de Duitse militaire begraafplaats in Ysselsteyn. De verongelukte toestellen waren Messerschmitts.


Toen, op 21 oktober 1940: de Ariërverklaring.

Op 21 oktober 1940 weigerde raadslid Jan Weitkamp van de gemeente Stad Hardenberg tot het invullen van zijn zogenaamde ‘ariërverklaring’. Als ‘vrije eigengeërfde boer’ maakte hij bezwaar tegen het invullen van het voorbedrukte biljet…

De verklaring werd ingesteld door de Duitse bezetter in Nederland, al binnen enkele maanden na mei 1940. Alle ambtenaren en onderwijzers moesten de verklaring invullen. Op het papier moest men precies aangeven wie zijn ouders en grootouders waren. Ook moest in de verklaring worden vermeld of ouders of voorouders van joodse afkomst waren en was men verplicht de verklaring voor echtgenoot of echtgenote in te vullen. Wie onjuiste informatie invulde, werd op staande voet ontslagen.

De Duitsers wilden met deze verklaring een inventarisatie maken. Zij konden zo precies nagaan wie wel en wie niet joods was. Degenen met joodse voorouders werden kort na het invullen van de verklaring ontslagen. Circa 200.000 Nederlanders moesten de verklaring afleggen en slechts enkele tientallen weigerden.


Toen, op 08 oktober 1940: leuzen op het wegdek.

Op 8 oktober 1940 typte de opperwachtmeester-brigadecommandant van de divisie marechaussee te Hardenberg deze brief, gericht aan de burgemeester van de gemeente Ambt Hardenberg. In de brief rapporteerde hij over de bevindingen van een onderzoek naar aanleiding van een mededeling van NSB’er Willem baron van Ittersum te Heemse. Deze was ’ter ore gekomen’ dat in de nacht van 31 augustus op 1 september op het wegdek van de Gramsbergerweg (te Baalder) met krijt was geschreven: ‘Weg met den verrader zes en een kwart, verrek’.

(zes-en-een-kwart was de scheldnaam voor Arthur Seyss-Inquart (1892-1946), de Oostenrijkse Reichskommissar van Nederland, 1940-1945)