(Fotograaf: E. Wolbink, Hardenberg, anno 2007).

De geschiedenis van deze vier kleine voormalige arbeidershuisjes aan de vroegere Minkeswijk of Wuitenwijk in De Krim, loopt parallel met die van de begin twintigste eeuw gestichte aardappelmeelfabriek. In 1906 is de fabriek gesticht door een aantal landbouwpioniers, in samenwerking met enkele belangrijke verveners uit de omgeving, onder wie leden van de familie Minke uit Dedemsvaart. Het architectenbureau E. Warringa & Zn. uit Nieuw-Buinen was verantwoordelijk voor het ontwerp van het fabriekscomplex. Op 27 april werd de bouw aanbesteed in café De Lange en daarbij werd door dertien aannemers ingeschreven. Bouwbedrijf Huisman uit Onderdendam werd het werk gegund voor ruim 37.000 gulden. Nog datzelfde jaar werd de fabriek in gebruik genomen. Het jaar erop, in 1907, werden de nieuwe directeurswoning en vier arbeiderswoningen gebouwd.

Provinciale Overijsselsche en Zwolsche courant, 8 maart 1907.
Prentbriefkaart van de N.V. Aardappelmeelfabriek ‘Inter Nos’, met de vier arbeidershuisjes, ca. 1908.
Kadastrale hulpkaart, oktober 1908 (de vier arbeidershuisjes zijn geregistreerd als sectie A-2986 t/m A-2989).

In de jaren dertig van de twintigste eeuw, toen de fabriek op volle kracht draaide, werd een van de vier huisjes bewoond door het gezin Gols. Vader Hendrik was nachtopzichter bij de fabriek. Hij was geboren in Gieten en trouwde in 1921 met Martha Smit. Een ander huisje werd bewoond door de familie Van der Baan. Harm was er werkzaam toen de fabriek nog Inter Nos heette, eerst als koperslager en later als magazijnmeester. Een derde huisje was het onderkomen van Albert Roeberts, afkomstig uit Dalfsen, en zijn vrouw Hendrikje Zwakenberg. Ze kwamen in 1921 naar De Krim. Het laatste huisje was jarenlang het onderkomen van het gezin van Harm Kerssies en Catharina Jacoba Goedkoop.

Prentbriefkaart van de aardappelmeelfabriek ‘Onder Ons’, met de vier arbeidershuisjes.
Prentbriefkaart van de N.V. Aardappelmeelfabriek ‘Onder Ons’, met drie van de vier arbeidershuisjes.

In 1994 werden de activiteiten op het fabriekscomplex beëindigd. Daardoor viel er een ongekende stilte voor de bewoners van de vier in 1907 gebouwde en in oorsprong identieke arbeiderswoningen. Ze staan naast elkaar bij de entree van het terrein, met hun voorgevels naar het westen gericht. In details zijn ze wel gewijzigd, maar ze zijn als oudste relikwieën van de voormalige aardappelmeelfabriek redelijk in hun oorspronkelijke staat behouden gebleven.

Fabriekswijk 2 (Fotograaf: E. Wolbink, Hardenberg, anno 2007).

© ‘Monumenten in de gemeente Hardenberg’, uitgegeven door de Stichting Historische Projecten, 2008.